NL | FR | EN | DE
Contact | Nieuws | Nieuwsbrief | Geavanceerd zoeken     .be
Naar Startpagina
Zoeken

Aard van de arbeidsrelatie: loontrekkende of zelfstandige ?

 

 

Begrip    

Een beroepsactiviteit kan worden uitgevoerd in het kader van een overeenkomst, dan wel binnen een (ambtenaren)statuut. Indien ze wordt uitgeoefend in de vorm van een overeenkomst, kan de arbeidsrelatie georganiseerd worden in het kader van een arbeidsovereenkomst die beheerst wordt door het sociaal recht, of in het kader van een aannemingsovereenkomst die beheerst wordt door het handelsrecht. 

  • De arbeidsovereenkomst is een overeenkomst waarbij een werknemer zich verbindt tegen loon arbeid te verrichten onder het gezag van een werkgever. 

           De vier constitutieve elementen van deze overeenkomst zijn: de overeenkomst, de arbeid, het loon en de gezagsverhouding. 

           Het sociaal statuut van de werknemer met een arbeidsovereenkomst is dat van de loontrekkende. 

  • De aannemingsovereenkomst houdt in dat een partij, de aannemer, zich verbindt tegenover een andere partij, de opdrachtgever, om een bepaald werk uit te voeren tegen een bepaalde prijs. 

Het sociaal statuut van de aannemer is dat van de zelfstandige. 

Hetgeen de loontrekkende fundamenteel onderscheidt van de zelfstandige, is het al dan niet bestaan van een gezagsverhouding bij de uitvoering van hun beroepsactiviteit. Indien de arbeid wordt verricht onder het gezag van een ander persoon, dan is er sprake van een arbeidsovereenkomst, en zeker niet van een aannemingsovereenkomst. 

Diegenen die men schijnzelfstandigen noemt, zijn werknemers die, goed- of kwaadschiks, het sociaal statuut van de zelfstandige aannemen, terwijl zij in werkelijkheid hun beroepsactiviteit uitoefenen onder het gezag van een werkgever, en dus in de hoedanigheid van loontrekkende. 

De toevlucht tot schijnzelfstandigheid is een vorm van sociale fraude die de solidariteit waarop het hele systeem van de Belgische sociale zekerheid berust zwaar ondergraaft. 

Deze fraude laat toe om de arbeidskost te drukken doordat de betaling wordt ontlopen van patronale socialezekerheidsbijdragen die verschuldigd zijn in het kader van het statuut van loontrekkende. Zij laat ook toe te ontsnappen aan de dwingende regels die verbonden zijn aan de arbeidsovereenkomst, zoals de regels ter bescherming van de werknemers, waaronder bijvoorbeeld de arbeids- en rusttijden, de moederschapsbescherming, de loonbescherming,… . 

Geïnspireerd door een aanbeveling van de Internationale Arbeidsorganisatie (I.A.O.), bepaalt ons rechtsstelsel dat partijen vrij zijn om te bepalen of hun arbeidsrelatie kadert binnen een arbeidsovereenkomst dan wel een aannemingsovereenkomst. Deze wil van partijen moet worden gerespecteerd op voorwaarde dat zij wordt bevestigd door de uitvoering die zij aan hun verbintenissen hebben gegeven. De gekozen kwalificatie kan niet worden weerhouden als de effectieve uitvoering wijst op feitelijke elementen die niet verzoenbaar zijn met deze kwalificatie. 

 

De wetgeving over de aard van de arbeidsrelaties  

Er bestaat een wet die een kader schept waarbinnen kan worden uitgemaakt of een arbeidsrelatie zich voordoet in de vorm van een arbeidsovereenkomst, dan wel een aannemingsovereenkomst. Deze wet omvat het volgende:  

  • zij legt algemene criteria vast en voorziet de mogelijkheid om specifieke criteria uit te werken die van toepassing zijn op een sector of op één of meerdere beroepen of categorieën van beroepen; 
  • zij stelt voor bepaalde economische sectoren een systeem van weerlegbaar vermoeden van een arbeidsovereenkomst in; 
  • zij stelt een administratieve commissie ter regeling van de arbeidsrelatie in, belast met nemen van beslissingen betreffende de kwalificatie van een arbeidsrelatie.  

 

Criteria, samenloop en gevolgen  

Criteria 

De wet voorziet in drie types van criteria:  

Samenloop van criteria en gevolgen 

Wanneer de concrete uitvoering van de arbeidsrelatie de aanwezigheid aan het licht brengt van voldoende algemene criteria, en desgevallend specifieke criteria, die onverenigbaar zijn met de door de partijen gegeven kwalificatie, dan zal het mogelijk zijn om die arbeidsrelatie te herkwalificeren en het passende stelsel van sociale zekerheid toe te passen. 

Elk van deze criteria, of ze nu algemeen dan wel specifiek zijn, hebben elk apart genomen geen enkele waarde. Het is de samenloop van meerdere criteria die zal toelaten om te bepalen of de wijze waarop de arbeidsrelatie zich verwezenlijkt, al dan niet overeenkomt  met de kwalificatie die de partijen aan hun contract hebben gegeven. 

De herkwalificatie kan geen afbreuk doen aan de toepassing van sommige bepalingen van het socialezekerheidsrecht.   

Wanneer er wettelijke vermoedens bestaan of wettelijke of reglementaire bepalingen die opleggen of op onweerlegbare wijze aannemen dat de uitoefening van een beroep gebeurt in de hoedanigheid van zelfstandige of loontrekkende, dan is geen herkwalificatie mogelijk. 

 

Vermoeden, beoogde sectoren, criteria en gevolgen  

De wet creëert een weerlegbaar vermoeden van een arbeidsovereenkomst voor bepaalde economische sectoren. 

Behoudens bewijs van het tegendeel wordt de arbeidsrelatie er vermoed uitgevoerd te worden in het kader van arbeidsovereenkomst indien aan meer dan de helft van de hieronder opgesomde criteria voldaan is.   

Economische sectoren 

Er worden zes economische sectoren beoogd door het vermoeden :  

Het vermoeden is niet van toepassing op de familiale arbeidsrelaties, nl. : 

  • op de arbeidsrelaties tussen bloedverwanten en aanverwanten tot de derde graad en tussen wettelijk samenwonenden; 
  • op de arbeidsrelaties tussen een vennootschap en een natuurlijk persoon, waarbij de natuurlijk persoon een bloedverwant of aanverwant is tot de derde graad van, of wettelijk samenwoont met, hetzij degene die alleen hetzij zij die samen, meer dan 50 procent van de aandelen bezitten van de bedoelde vennootschap. 

Het vermoeden kan geen afbreuk doen aan de toepassing van sommige bepalingen van het socialezekerheidsrecht. 

Wanneer er wettelijke vermoedens bestaan of wettelijke of reglementaire bepalingen die opleggen of op onweerlegbare wijze aannemen dat de uitoefening van een beroep gebeurt in de hoedanigheid van zelfstandige of van loontrekkende, dan speelt het vermoeden evenmin. 

Criteria en gevolgen 

Behoudens bewijs van het tegendeel, wordt de in de beoogde economische sectoren bestaande arbeidsrelatie vermoed te worden uitgevoerd in het kader van een arbeidsovereenkomst wanneer blijkt dat meer dan de helft van de volgende criteria vervuld zijn :   

  • ontstentenis van enig financieel of economisch risico in hoofde van diegene die de werkzaamheden uitvoert, zoals dit onder meer het geval is bij ontstentenis van een persoonlijke en substantiële investering in de onderneming met eigen middelen, of bij ontstentenis van een persoonlijke en substantiële deelname in de winsten en de verliezen van de onderneming;
  • ontstentenis van verantwoordelijkheid en beslissingsmacht aangaande de financiële middelen van de onderneming in hoofde van diegene die de werkzaamheden uitvoert;
  • ontstentenis van beslissingsmacht over het aankoopbeleid van de onderneming in hoofde van diegene die de werkzaamheden uitvoert;
  • ontstentenis van beslissingsmacht over het prijsbeleid van de onderneming in hoofde van diegene die de werkzaamheden uitvoert, behoudens wanneer de prijzen wettelijk zijn vastgelegd;
  • ontstentenis van resultaatsverbintenis betreffende de overeengekomen arbeid;
  • garantie op betaling van een vaste vergoeding, ongeacht de bedrijfsresultaten of de omvang van de prestaties geleverd door diegene die de werkzaamheden uitvoert;
  • het zelf geen werkgever zijn van persoonlijk en vrij aangeworven personeel of het ontbreken van de mogelijkheid om voor de uitvoering van het overeengekomen werk personeel aan te werven of zich te laten vervangen;
  • het zich niet voordoen als een onderneming ten overstaan van andere personen of hoofdzakelijk of gewoonlijk voor één medecontractant werken;
  • in ruimtes werken waarvan men niet de eigenaar of de huurder is of werken met materiaal dat ter beschikking wordt gesteld, gefinancierd of gewaarborgd door de medecontractant. 

Wanneer meer dan de helft van deze criteria niet zijn vervuld, wordt de arbeidsrelatie daarentegen weerlegbaar vermoed een overeenkomst voor zelfstandigen te zijn

Het vermoeden kan worden weerlegd door alle middelen van recht, in het bijzonder op basis van de algemene criteria

De hierboven opgesomde criteria kunnen worden aangevuld of vervangen door specifieke criteria die eigen zijn aan bepaalde sectoren of beroepen. Deze criteria worden bepaald bij koninklijk besluit dat wordt aangenomen volgens een specifieke procedure

Momenteel werden er specifieke criteria bepaald voor zes sectoren:  

 

Administratieve commissie ter regeling van de arbeidsrelatie  

Deze commissie, die meerdere kamers omvat, heeft tot taak beslissingen te nemen betreffende de kwalificatie van een arbeidsrelatie, op gezamenlijk of unilateraal initiatief van de bij die arbeidsrelatie betrokken partijen en in voorkomend geval voor het begin van deze arbeidsrelatie. 

De commissie is niet bevoegd indien de arbeidsrelatie reeds een einde heeft genomen op het ogenblik van de aanvraag. 

De beslissingen van de commissie gelden voor een periode van drie jaar en zijn vatbaar voor beroep bij de arbeidsrechtbank. 

De commissie is ingesteld bij de FOD Sociale Zekerheid. 

Meer inlichtingen over haar werking en over de wijze van indiening van een concreet dossier kan u terugvinden op de website van deze commissie

 

Wettelijke referenties 

Titel XIII(art. 328 tot 343) van de Programmawet (I) van 27 december 2006.

Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg - Gebruiksvoorwaarden - Privacy - Sitemap

AnySurfer, Belgisch kwaliteitslabel voor toegankelijke websites