Algemene informatie

Wat?
Soorten
Binding
Neerlegging en registratie
Machtiging
Toetreding en opzegging
Praktisch

Wat?

Een collectieve arbeidsovereenkomst (CAO) is een akkoord dat gesloten wordt tussen één of meer werknemersorganisaties en één of meer werkgeversorganisaties of één of meer werkgevers en waarbij individuele en collectieve betrekkingen tussen werkgevers en werknemers in ondernemingen of in een bedrijfstak worden vastgesteld en de rechten en verplichtingen van de contracterende partijen worden geregeld.

Uit deze definitie blijkt dat de CAO

een akkoord is: hierdoor wordt de onderhandelingsvrijheid van de sociale partners beklemtoond; de overheid komt niet tussen in de totstandkoming ervan
rechten en plichten vastlegt, zowel van de werkgevers en de werknemers als van de werkgeversorganisaties en werknemersorganisaties.

De CAO is in het arbeidsrecht een uiterst belangrijke rechtsbron. Zij verkreeg een volwaardig juridisch statuut met de afkondiging van de wet van 5 december 1968 op de collectieve arbeidsovereenkomsten en de paritaire comités.
Hoewel de inhoud van de overeenkomsten tot de contractvrijheid van de sociale partners behoort, worden tegenstrijdige bepalingen met hogere rechtsbronnen (internationale verdragen, wetten, decreten, enz.) als nietig beschouwd.

Soorten

We onderscheiden drie soorten CAO's:

de intersectorale CAO's die gesloten worden in de Nationale Arbeidsraad door alle organisaties die erin vertegenwoordigd zijn en waarvan de werkingssfeer zich uitstrekt tot verschillende bedrijfstakken en tot het gehele land. In de NAR kan ook een overeenkomst worden gesloten voor een bedrijfstak die niet onder een paritair comité ressorteert of wanneer een opgericht paritair comité niet werkt. De CAO's van de NAR zijn genummerd.
de sectorale CAO's die gesloten worden door de organisaties die erin vertegenwoordigd zijn
de CAO's gesloten buiten paritair orgaan, de zgn. ondernemingsCAO's die gesloten worden door de vakbonden en één of meer werkgevers of één of meer representatieve werkgeversorganisaties

Binding

Van een (inter)sectorale CAO wordt een bericht van neerlegging bekendgemaakt in het Belgisch Staatsblad waardoor 15 dagen na publicatie de belangrijkste bepalingen (nl. deze met betrekking tot alle individuele loon- en arbeidsvoorwaarden) bindend zijn op alle werkgevers die ressorteren onder het betrokken paritair comité en voor zover zij binnen het toepassingsgebied van de CAO vallen. Een eventuele afwijking op individueel vlak is mogelijk via een schriftelijk akkoord tussen werkgever en werknemer.

Daarnaast kan de Nationale Arbeidsraad of het paritair (sub)comité of een daarin vertegenwoordigde organisatie vragen dat de Koning de CAO algemeen verbindend verklaart. Wanneer de Minister het verzoek inwilligt wordt de overeenkomst integraal gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad als bijlage aan het koninklijk besluit.
Van een algemeen verbindend verklaarde CAO kan op individueel vlak door de werkgever en de werknemer niet meer afgeweken worden (behalve indien de CAO bijvoorbeeld een afwijking in het voordeel van de werknemer toelaat). De niet-naleving ervan kan strafrechtelijk gesanctioneerd worden. Het toezicht op de naleving van deze overeenkomsten wordt uitgeoefend door de Algemene Directie Toezicht op de sociale wetten.

Een individuele werkgever is in het algemeen gebonden door een CAO

wanneer hij die zelf sluit of
wanneer hij aangesloten is bij een organisatie die de overeenkomst sluit of
wanneer hij lid wordt van een dergelijke organisatie
wanneer hij hoort tot het toepassingsgebied van een algemeen verbindend verklaarde CAO

Wanneer een werkgever gebonden is door een CAO dan zijn de daaruit voortvloeiende rechten en plichten van toepassing op al zijn werknemers, ongeacht of zij al dan niet aangesloten zijn bij een ondertekenende vakbond.

Neerlegging en registratie

Om het wettelijk statuut van CAO te krijgen moet een overeenkomst gesloten tussen een of meerdere werkgeversorganisaties of een of meerdere werkgevers en een of meerdere werknemersorganisaties, neergelegd worden bij de Griffie van de Algemene Directie Collectieve arbeidsbetrekkingen van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg. De neerlegging gebeurt door de meest gerede partij.

Alvorens een CAO te registreren wordt nagekeken of de overeenkomst beantwoordt aan de wettelijke definitie van CAO en of aan bepaalde essentiële vormvereisten is voldaan. De registratie gebeurt door de directeur-generaal van de Algemene Directie Collectieve arbeidsbetrekkingen of door de door hem aangewezen ambtenaar.

Een CAO moet voldoen aan volgende vormvereisten:

de overeenkomst wordt, op straffe van nietigheid, schriftelijk aangegaan, d.w.z. dat het exemplaar van de CAO dat wordt neergelegd de originele handtekeningen van elk der partijen moet dragen
de overeenkomst wordt in het Nederlands en het Frans opgesteld, tenzij zij uitsluitend van toepassing is op het Nederlandse, het Franse of het Duitse taalgebied
de overeenkomst vermeldt:
- de benaming van de organisaties die de overeenkomst aangaan
- de benaming van het paritair orgaan, indien de overeenkomst in zulk orgaan wordt aangegaan
- de identiteit, hoedanigheid en eventueel de functie van de ondertekenaars
- de personen, bedrijfstak of de ondernemingen en het gebied waarvoor de overeenkomst geldt (tenzij het toepassingsgebied van de overeenkomst samenvalt met het ressort van het paritair orgaan)
- de geldigheidsduur van de overeenkomst: dit kan zijn voor bepaalde tijd, voor onbepaalde tijd of voor bepaalde tijd met verlengingsbeding (in de laatste twee gevallen dienen de wijze en termijnen van opzegging te worden vermeld). Hoewel niet voorzien in de wet aanvaardt de griffie ook een geldigheidsduur voor bepaalde tijd met opzeggingsbeding.
- de datum van inwerkingtreding, indien de overeenkomst niet in werking treedt op de datum waarop zij wordt gesloten
- de datum waarop de overeenkomst werd gesloten
- het ondernemingsnummer en vestigingseenheidsnummer(s) wanneer de CAO niet van toepassing is op de gehele onderneming maar alleen geldt voor welbepaalde vestigingen
- in geval van wijziging, verlenging of opzegging, de datum(s) en registratienummer(s) van de gewijzigde, verlengde of opgezegde CAO's

Wanneer de overeenkomst niet voldoet aan een van bovenstaande vormvereisten dan wordt de registratie ervan voorlopig geweigerd en worden de partijen uitgenodigd de tekst aan te passen. Indien aan deze uitnodiging geen gevolg wordt gegeven dan wordt de registratie definitief geweigerd.

Sinds 1 juli 2002 worden overeenkomsten, waarbij voorzien wordt dat de er in gemaakte afspraken slechts van toepassing worden gemaakt op de individuele werknemers voor zover zij, elk voor zich, een individuele overeenkomst aangaan met de werkgever, niet langer aanvaard als een akkoord in de zin van de CAO-wet. De registratie van dergelijke overeenkomsten wordt bij gemotiveerde bestuurshandeling geweigerd. Hierover werd een mededeling in het Belgisch Staatsblad gepubliceerd .

Machtiging

De personen die de CAO ondertekenen worden geacht bevoegd te zijn om de overeenkomst namens hun organisatie te sluiten. Overeenkomstig CAO nr. 5 van 24 mei 1971 betreffende de syndicale afvaardiging dient een ondernemingsCAO te worden ondertekend door een permanente vertegenwoordiger (vakbondssecretaris) van de werknemersorganisatie. De handtekening van een syndicaal afgevaardigde alleen volstaat niet.

Toetreding en opzegging

Organisaties en werkgevers die de overeenkomst niet hebben aangegaan kunnen steeds schriftelijk toetreden op voorwaarde dat alle partijen die de CAO ondertekenden hiermee instemmen.

Net zoals CAO's, moeten de toetredingen tot en de opzeggingen van CAO's neergelegd en geregistreerd worden.

Praktisch

De neerlegging van een CAO, toetreding of opzegging gebeurt bij de Griffie van de Algemene Directie Collectieve arbeidsbetrekkingen, Ernest Blerotstraat 1, 1070 Brussel, via post of aanbieding ter Griffie (lokaal 4195) van maandag tot vrijdag tussen 9 en 12u. of na afspraak.
De neerlegging en registratie zijn kosteloos.
Alle sectorale CAO's sinds januari 1999 zijn consulteerbaar in het thema Sociaal overleg.