Wettelijke bepalingen
De werkgever is ertoe gehouden de nodige maatregelen te treffen om psychosociale belasting veroorzaakt door het werk te voorkomen.
A. Psychosociale belasting
Het koninklijk besluit van 17 mei 2007 stelt de verplichtingen van de werkgever betreffende de preventie van de psychosociale belasting veroorzaakt door het werk vast.
Het KB past de algemene preventiebeginselen toe op de psychosociale belasting veroorzaakt door het werk. De algemene preventiebeginselen werden ontwikkeld in de wet van 4 augustus 1996 en in het koninklijk besluit van 27 maart 1998 betreffende het beleid inzake het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk.
Psychosociale belasting wordt gedefinieerd als elke belasting van psychosociale aard die haar oorsprong vindt in de uitvoering van het werk of die voorkomt naar aanleiding van de uitvoering van het werk en die schadelijke gevolgen heeft voor de lichamelijke of psychische gezondheid van de persoon.
Deze gevolgen kunnen zich bijvoorbeeld uiten in slaapproblemen, hoge bloeddruk, ademhalingsmoeilijkheden, hoofdpijn, spijsverteringsstoornissen, op psychisch vlak kan het gaan om depressie, gebrek aan motivatie, angst en zelfmoordgedachten.
Als oorzaken van psychosociale belasting kan men stress te wijten aan de arbeidsvoorwaarden, relationeel leed bij bepaalde interpersoonlijke of groepsconflicten evenals geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk vermelden.
B. Geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag
De bescherming tegen geweld en pesterijen op het werk is geen apart domein meer van het welzijn op het werk dat moet onderscheiden worden van de preventie van de psychosociale belasting. Hoofdstuk Vbis van de wet van 4 augustus 1996 betreffende het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk evenals een specifieke afdeling van het besluit blijft evenwel specifiek aandacht besteden aan de preventie van geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk (zie het thema "Bescherming tegen geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk").
C. Stress
De collectieve arbeidsovereenkomst nr. 72 van 30 maart 1999, gesloten in de Nationale Arbeidsraad, betreffende het beleid ter voorkoming van stress is nog steeds van toepassing, voor zover ze kan beschouwd worden als een nadere verduidelijking van het KB van 17 mei 2007.
Voorafgaandelijke risicoanalyse
Enerzijds moet de werkgever, zelfs vooraleer er zich incidenten voordoen, met de hulp van de preventieadviseur die gespecialiseerd is in de psychosociale aspecten van het werk, een risicoanalyse uitvoeren waarbij onder meer de factoren worden bepaald die het ontstaan van situaties die een psychosociale belasting veroorzaken (stress, geweld, pesterijen, bepaalde soorten conflicten…) beïnvloeden en de primaire, secundaire en tertiaire preventiemaatregelen treffen die nodig zijn op het niveau van de organisatie, de groep of het individu.
Risicoanalyse na incidenten
Anderzijds moet de werkgever a posteriori een risicoanalyse uitvoeren van de incidenten in de volgende gevallen:
wanneer een werknemer die meent last te ondervinden van psychosociale belasting veroorzaakt door het werk beroep doet op de gespecialiseerde preventieadviseur, zal deze laatste ook eventueel een advies kunnen geven aan de werkgever.
Indien hij meent dat deze belasting haar oorzaak vindt in geweld, pesterijen of ongewenst seksueel gedrag op het werk, kan hij de specifieke interne procedure gebruiken die in de onderneming werd ingevoerd. In dat geval zal de risicoanalyse onmiddellijk gebeuren tijdens het onderzoek van de met redenen omklede klacht en zullen de resultaten meegedeeld worden aan de werkgever in het verslag dat over dezer klacht wordt opgesteld.
De risicoanalyse zal dan toelaten de (tertiaire) preventiemaatregelen op te sporen op het niveau van de organisatie, de groep of het individu waardoor er een einde kan worden gesteld aan de situatie die de psychosociale belasting heeft veroorzaakt evenals de primaire, secundaire en tertiaire preventiemaatregelen die de preventie in de onderneming zullen verbeteren op het niveau van de organisatie, de groep of het individu;
wanneer de incidenten van psychosociale aard zich bij herhaling voordoen.
De psychosociale preventieadviseur verneemt deze feiten via de werknemers die hem om advies hebben gevraagd, via de leden van de hiërarchische lijn die eveneens zijn advies kunnen vragen rekening houdend met de gebeurtenissen die zij meegemaakt hebben in hun dienst, via de vertrouwenspersonen die hem de gegevens moeten meedelen van de incidenten die zich bij herhaling voordoen en die ze hebben behandeld, via het register van feiten van derden (zie het hoofdstuk "Preventie" bij het thema "Bescherming tegen geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk").
Informatie van het comité PBW
Het comité PBW kan zijn advies geven over de preventiemaatregelen, behalve wanneer het gaat om maatregelen ten aanzien van geïdentificeerde personen.
Jaarverslag van de IDPB
Het jaarverslag van de interne dienst voor preventie en bescherming op het werk moet ook informatie bevatten betreffende de preventie van de psychosociale belasting. Deze informatie wordt beschreven in bijlage III bij het koninklijk besluit van 27 maart 1998 betreffende de interne dienst voor preventie en bescherming op het werk.
Zie de volgende toelichting: Inlichtingen betreffende de preventie van psychosociale belasting veroorzaakt door het werk (PDF, 40 KB).
Meer informatie
Zie de website www.respectophetwerk.be.
Advies van de Hoge Raad voor preventie en bescherming op het werk
Advies nr. 119 van 13 maart 2007 over het ontwerp van koninklijk besluit betreffende de voorkoming van psychosociale belasting veroorzaakt door het werk, waaronder geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk (PDF, 23 KB)
Bijkomende inlichtingen