Wettelijke gelijkheid en feitelijke ongelijkheden
België beschikt over een uitgebreide antidiscriminatiewetgeving en over wetgeving die de gelijke toegang tot de arbeidsmarkt moet bevorderen. Niettegenstaande deze wettelijke gelijkheid zijn vrouwen nog altijd het slachtoffer van feitelijke ongelijkheden die hun mogelijkheden beperken, vooral wat betreft de toegang tot de arbeidsmarkt, beroepsopleiding en arbeidsvoorwaarden.
Vrouwen combineren vrouwen vaak hun job met huishoudelijke taken en de opvoeding van de kinderen. Deeltijdse arbeid en de verschillende vormen van tijdskrediet die een betere verzoening van werk en gezin mogelijk maken zijn bijna uitsluitend een vrouwenaangelegenheid.
De manier waarop de arbeid wordt georganiseerd is nog steeds geïnspireerd op de klassieke rolpatronen waarbij de man de kostwinner was. Mannen en vrouwen zijn niet terug te vinden in dezelfde sectoren en functieniveaus. Vrouwen in topfuncties blijven uitzonderingen. Mannen zijn vooral tewerkgesteld in welvaartsproducerende sectoren, terwijl vrouwen terwijl vrouwen terug te vinden zijn in minder goed betalende welzijnsproducerende sectoren.
Nochtans hebben ondernemingen alles te winnen bij het integreren van de genderdimensie in hun HR-beleid. De werkgever heeft er immers alle belang bij de meest geschikte kandidaat te vinden, man of vrouw, en deze in staat te stellen zijn of haar loopbaan te ontwikkelen.
Loonkloof
Ondanks alle juridische instrumenten blijven loonverschillen bestaan tussen mannen en vrouwen. Er is een gemiddeld verschil van 15% tussen het loon van vrouwen en het loon van mannen. De laatste jaren is de loonkloof slechts zeer licht gedaald.
Het rapport 2008 dat gewijd is aan deze problematiek benadrukt het meerdimensioneel karakter van de loonkloof. De belangrijkste vastellingen van het rapport zijn de volgende:
- de segregatie op de arbeidsmarkt is de belangrijkste factor in de loonkloof. Bijna 60% van het verklaarbare deel van de loonkloof kan worden toegeschreven aan de verschillende positie van vrouwen en mannen op de arbeidsmarkt;
- de grootte van de loonkloof varieert sterk naargelang het statuut;
- deeltijds werk doet de loonkloof aanzienlijk toenemen.
Checklist Sekseneutraliteit en functieclassificatie
Een deel van de loonkloof is mogelijk te wijten aan seksediscriminaties in de gehanteerde functieclassificatie. De loonbarema's toegepast in de ondernemingen zijn gebaseerd op functieclassificaties waarbij de functies en beroepen die voornamelijk uitgeoefend worden door vrouwen ondergewaardeerd blijven. Een middel om de loondiscriminatie te bestrijden is dus het aanmoedigen van de invoering van analytische functieclassificatiesystemen. Deze bieden de beste garantie op het vermijden van discriminatie gebaseerd op geslacht.
In het interprofessioneel akkoord 2007-2008 worden de bedrijven en de sectoren opgeroepen om hun loonclassificatie te toetsen op genderneutraliteit en indien nodig correcties aan te brengen. Hierbij dienen ze rekening te houden met de instrumenten die hiervoor aangereikt worden vanuit de federale overheid.
Om een evaluatie-instrument voor de loonclassificiatie op te stellen werd een werkgroep samengesteld met deskundigen van de sociale partners en het Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen. Het instrument bestaat uit een checklist en een begeleidende tekst. De "Checklist Sekseneutraliteit bij functiewaardering en -classificatie" en de "Wegwijzer voor gelijkheid van vrouwen mannen bij functiewaardering" zijn beschikbaar in de module Tools en goede praktijken. De Wegwijzer is een onmisbare gebruiksaanwijzing bij de checklist, met bijkomende toelichtingen en een aanbeveling voor het opstellen van waarderingssystemen.
Voor het opstellen van de checklist en de wegwijzer werden bestaande instrumenten zoals de handleiding ‘Sekseneutrale functieclassificatie’ gebruikt als uitgangspunt. Deze handleiding is beschikbaar op de website van het Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen (www.igvm.be).
Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen
In het domein van de werkgelegenheid en alle andere domeinen van het sociaal, economisch en politiek leven werd het Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen, een federale overheidsinstelling, belast met het waarborgen en bevorderen van de gelijkheid van vrouwen en mannen en de bestrijding van elke vorm van discriminatie en ongelijkheid op basis van het geslacht. Het Instituut streeft naar het verankeren van de gelijkheid van vrouwen en mannen als een vanzelfsprekendheid in de samenleving en dit zowel in de mentaliteit als in het handelen.
Documentatie en bijkomende inlichtingen
De module Tools en goede praktijken bevat een "Checklist Sekseneutraliteit bij functiewaardering en -classificatie", waarvan de gebruiksaanwijzing toegelicht wordt in een "Wegwijzer voor gelijkheid van vrouwen en mannen bij functiewaardering".
Het rapport "De loonkloof tussen vrouwen en mannen in België - Rapport 2008" kan besteld en gedownload worden op de website van het Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen.
Op de website van het Instituut zijn verder nog informatiefiches over de verschillende actiedomeinen beschikbaar, naast publicaties en documenten.